Avtomatlaşdırmaya haradan başlamalı: nəfər × saat metodu
Avtomatlaşdırmaya proses inventarı ilə başlanır: hər işin kim tərəfindən, gündə neçə saat, hansı tezliklə görüldüyü yazılır. Sonra qayda yazıla bilmə və istisna nisbətinə baxılır. Ən çox saat sərf edən, qaydası aydın və istisnası az üç iş ilk namizəddir. Biri seçilib 30 günlük pilotla sınanır.
Niyə inventarla başlamalı?
Avtomatlaşdırma layihələri çox vaxt yanlış yerdən başlayır. Ya ən gurultulu şikayət seçilir, ya da rəhbərin ağlındakı iş. Halbuki şirkətin içində heç şikayət edilməyən, amma hər gün saatlarla çəkən işlər var: səhər açılan Excel, e-poçtdan ERP-yə köçürülən sifariş, ay sonu uyğunlaşdırması.
İnventar bu işləri görünən edir. Məqsəd qüsursuz cədvəl deyil, bir iclasda doldurula biləcək qədər sadə siyahı çıxarmaqdır. Hər sətir bir işi izah edir, hər işin yanında bir nəfər və bir müddət olur.
İnventarın bir əlavə faydası var: işlərin ortaq girişini göstərir. Üç fərqli iş əslində eyni PDF qovluğundan qidalana bilər. Onda ilk avtomatlaşdırma sonrakıların infrastrukturunu da hazırlamış olur.
Nəfər × saat necə hesablanır?
Düstur tək sətirdir: neçə nəfər, gündə neçə saat, ayda neçə gün. Kimsə hər səhər 2 saat hesabat hazırlayırsa və ayda təxminən 22 iş günü varsa, bu işə ayda 44 saat gedir. İldə təxminən 500 saat edir. İki nəfər edirsə, iki qatıdır.
Bu rəqəm təxminidir və elə də qalmalıdır. İşi görən şəxsdən soruşursunuz, saniyəölçən tutmursunuz. Məqsəd tam dəqiqlik deyil, işləri bir-birinə görə sıralamaqdır. İki saat çəkdiyi deyilən işin yarım saat çəkdiyi deyilən işdən böyük olduğunu bilmək kifayətdir.
Proses inventarı necə doldurulur?
Bir Excel vərəqi kifayətdir. Hər sətirdə bu sütunlar olur: işin adı, işi görən şəxs, gündəlik müddət, tezlik, giriş növü (PDF, Excel, e-poçt, WhatsApp), istifadə olunan sistem və ən son nə vaxt ilişdiyi.
Doldurmaq üçün hər şöbədən bir nəfərlə yarım saat danışmaq kifayətdir. Mühasibatlığa, satınalmaya, anbara və satış əməliyyatlarına eyni sualı verin: gün ərzində kompüterdə təkrarlanan işləriniz hansılardır? Cavabların çoxu eyni üç-dörd işdə toplanır.
Kiçik bir nümunə: satınalma mütəxəssisi hər gün təchizatçı e-poçtlarındakı sifariş təsdiqlərini ERP-dəki sifarişlə müqayisə edir və bunun üçün gündə bir saat yarım sərf edir. Mühasibatlıq əməkdaşı gündə bir saat PDF fakturanı əllə daxil edir. Rəhbər hər səhər yarım saat Excel-dən satış xülasəsi çıxarır. Üç sətir, üç fərqli müddət, üç fərqli giriş. İnventar bu şəkildə formalaşır.
Hansı dörd ölçü ilə sıralanır?
Hər sətir üçün dörd sual verilir.
- Saat: bu iş ildə neçə nəfər × saat tutur? Böyük saat, böyük fürsətdir.
- Tezlik: hər gün, həftəlik, yoxsa ildə bir dəfə? Tez-tez görülən iş qaydanı tez öyrədir və qazancı tez göstərir.
- Qayda yazıla bilmə: işi görən şəxs necə etdiyini izah edə bilirmi? Fakturadakı yekunu sifarişlə müqayisə etmək yazıla bilər. Müştəri ilə qiymət razılaşması yazıla bilməz.
- İstisna nisbəti: işlərin neçəsi qaydanın kənarına çıxır? Hər on qeyddən biri istisnadırsa, təsdiq növbəsi idarə oluna bilər. Yarısı istisnadırsa, iş hələ avtomatlaşdırmaya hazır deyil; əvvəlcə qaydanı dəqiqləşdirmək lazımdır.
Hər ölçüyə 1 ilə 3 arasında bal verib toplaya bilərsiniz. Amma bal qərar vermir, söhbəti asanlaşdırır. Son qərarı işi bilən şəxs verir.
İlk üç namizəd necə seçilir?
İlk namizədlər saatı yüksək, qaydası aydın, istisnası az olanlardır. Adətən üç işdə toplanırlar: sənədi oxuyub ERP-yə daxil etmək, iki siyahını uyğunlaşdırmaq və müntəzəm hesabat hazırlamaq.
- Sənəd daxiletməsi: PDF faktura, qaimə və ya e-poçt sifarişi oxunur, ERP-yə qaralama kimi yazılır.
- Uyğunlaşdırma: bank çıxarışı cari hesab hərəkəti ilə, sifariş faktura ilə, say nəticəsi stokla müqayisə edilir.
- Hesabat: səhər satış, daxilolma və ya stok xülasəsi Excel-də əllə hazırlanırsa, agent eyni məlumatı oxuyub göndərir.
Eyni nümunəni qiymətləndirək. Sifariş təsdiqi müqayisəsi: saatı yüksək, tezliyi gündəlik, qaydası aydın (nömrə və məbləğ üst-üstə düşürmü), istisna azdır. PDF faktura daxiletməsi: saat orta, tezlik gündəlik, qayda aydın, istisna təchizatçıya görə dəyişir. Səhər xülasəsi: saat aşağı, amma qayda tam aydın və istisna yoxdur. Üçü də namizəddir; sıralamanı sizin saatlarınız müəyyən edir.
Siyahının başındakı bu üçdən yalnız biri seçilir. Səbəb sadədir: üç işə eyni anda başlasanız, kimin nəyi təsdiqlədiyi qarışır, pilotun nəticəsi də oxunmaz olur.
Başlamamalı olan işlər
Bir neçə iş ilk namizəd olmamalıdır. Yalnız bir nəfərin ağlında olan və heç yazılmamış qayda ilk sınağa uyğun deyil. İldə bir dəfə görülən işlər də qazancı gec göstərir. Müştəri ilə münasibətə birbaşa təsir edən yazışmalar isə insanda qalır, agent ən çoxu qaralama yazır.
30 günlük pilot necə planlaşdırılır?
Seçdiyiniz tək proses üçün əvvəlcə nümunə sənədlər toplanır: son aydan real PDF-lər, Excel-lər, e-poçtlar. Panda-da bu nümunələrlə 3 iş günü ərzində nümayiş keçirilir; agentin sənədi necə oxuduğunu və nəyi uyğunlaşdırdığını öz fayllarınızda görürsünüz.
Pilotun 30 günü təxminən üç mərhələyə bölünür. İlk həftələrdə agent hər qeydi qaralama kimi hazırlayır, insan hamısını təsdiqləyir. Ortada düzəlişlər qaydaya çevrilir. Son həftədə hansı qeydlərin avtomatik keçə biləcəyi, hansılarının təsdiqdə qalacağı qərara alınır.
Pilotun əvvəlində bir rəqəm yazılır: bu iş hazırda neçə nəfər × saat tutur. Sonunda eyni rəqəm yenidən hesablanır. Fərq kiçikdirsə, səbəbi tapılır; bəlkə istisna nisbəti təxminlə müqayisədə yüksəkdir ya da təsdiq növbəsi gözləyir. Fərq böyükdürsə, ikinci proses keçilir.
Komanda bu işə necə cəlb olunur?
İşi bu gün görən şəxs prosesin ən vacib tərəfdaşıdır. Qaydanı ən yaxşı o bilir, istisnanı ilk o fərq edir. Avtomatlaşdırma şəxsi əvəz etmir; komanda kiçilmir, işi dəyişir. Məlumat daxil edən şəxs qaralamanı yoxlayan şəxs olur.
Ona görə inventarı çıxararkən şəxsdən soruşulur, şəxs haqqında qərar verilmir. Müddət şəxsin performansı kimi deyil, prosesin xərci kimi götürülür. Əks halda hamı işini daha qısa göstərir və inventar yanlış çıxır.
Pilot bitəndə ERP-niz hələ də eynidir, məlumat şirkətdən kənara çıxmayıb. Əlinizdə yalnız növbəti proses üçün daha yaxşı inventar və real ölçmə qalır.